BABALAR VE COCUKLAR

BABALAR:ÇOCUĞUNUZLA GÜÇLÜ VE UYUMLU BİR İLETİŞİM KURMAYA HAZIRMISINIZ?

Son zamanlarda bilim adamlarının görüşlerine göre bir bebeğin gelişiminde anne kadar babanın da rol alması kaçınılmazdır.Bir insanın bebeklikten okul çağına kadar geçirdiği dönemlerde anne kadar babaya da ihtiyacı vardır.Günümüz şartları her ne kadar çok çalışmayı gerektirirse de dünyaya bir canlı getiriyorsak onun ihtiyaçlarını her yönüyle karşılamak zorundayız.Özellikle de baba modelini üzerindeki etkilerini düşünecek olursak.gelişim süresi içinde başarılı,sosyal etkileşim,yeterli özgüven ve kendi kendini disipline etmek gibi özelliklerin kazanılmasında başarılı bir baba modeliyle kurulan özdeşimin önemi tartışılamaz.Baba modeliyle kurulan özdeşimin okul başarısı üzerinde dahi olumlu etkiler vardır.Ayrıca cinsel kimliğin kazanılmasında özellikle erkek çocuklar için baba özel bir anlam taşır.Baba modelinin yetersizliği cinsel kimlik karmaşasına neden olabilir.Babalar çocuğu büyütme görevini anneye bırakmak yerine sorumluluğun bilincinde hareket ederek çocuğun ihtiyacı olan birlikteliğe ortam hazırlamalı,onunla ortak faaliyetlere girişerek,ortak ilgi alanları bulmalıdır

ORTAK İLĞİ ALANLARI NASIL OLABİLİR?

Balık tutmak ,maça gitmek,tiyatroya gitmek,alış verişe gitmek,oyun oynamak...Ortak ilgi alanlarında haz duyup ,bunu çocuğa hissettirmek ve yaşatmak baba ile arasındaki iletişimi güçlendirecektir.çocuğun uyarılması zenginleştirilmiş bir çevre ile sağlanır.Yeni doğan bebekler için beşiğe konan renkli ve sesli oyuncaklar,onu kucağına alıp sevmek okul öncesi çocuğa için sinema,tiyatro,veya balığa gitmek,oyuncaklarla oyun,ten teması,onun sorunlarını cevaplamak,okul çocuğu ise müze,konser gezileri,seviyesine uygun sinema,tiyatro gösterileri ve birlikte yapılan sohbetler babaların çocukları ile iyi bir iletişim kurabilecekleri yollar olarak özetlenebilir.

BABASIZLIK ÇOCUĞU HASTA EDİYOR

Kimi uzmanlar babanın otoriteyi,kanunları ve gücü temsil ettiğini,kimisi ise anneliğin biyolojik,babalığın ise sosyal ve kültürel bir olay olduğunu kabul ediyor.Amerikalı psikoloğ Michael Lowis ise bambaşka bir tezi savunmakta Anne ile baba arasındaki fark sosyal değil,kültüreldir.Babaların çocuklarıyla ilgilenmemesi,toplumun onlara bu görevi vermesinden kaynaklanır.yaptığımız araştırmalar babanın,çocuğun zihinsel gelişimine büyük yardımlarda bulunduğunu ortaya çıkardı.Babanın etkisi sanıldığından da erken,bebek yaklaşık 6.aylıkken kendini hissettiriyor".

Fırnsa'da yapılan bir araştırma,bu tezi doğrulayacak sonuçlar vermiş,kalabalık bir çocuk gurubunun incelemeye alan uzmanlar,baba figürünün eksik olduğu ve eğitimin sadece anneye kaldığı ailelere mensup çocukların daha sık hastalandığı gerçeğini saptamışlar.

ÇOCUK NASIL BİR BABA İSTİYOR?

2000'lerin çocuklarının babalarından hangi özellikleri aradığını hiç düşündünüz mü?ya da onları hangi katagorilere soktuklarını?

5-6 yaş arsındaki kız ve erkek çocuklarına bir anket hazırlayan Avrupalı araştırmacılar,değişik sıfatlar arasında seçim yapmalarını istediler miniklerden.sert ,yumuşak,ilgisiz,evcil,arkadaş... sonuçlar sizi şaşırtabilir.Hazır mısınız?

* Çocukların çoğunun işaretlediği sıfat olan"yumuşak'ın çocuk karşılığı"sırtına alıp atçılık oynayan bir baba tipi Onu izleyen ikinci sıfat ise"sert Ama otoriteyi temsil ettiği için değil,onunla ilğilenip,yapmaları gerekenleri belirttiği için. "İlgisiz"sıfatı ise hiçbir çocuk tarafından işaretlenmemiş ankette,Çocuklar,evladı önünde oynarken,gazetesini okuyup,çayını yudumlayan babalara sıcak bakmamışlar.Gerekçeleri şu:"Beni yalnız bırakıyor,benimle hiç oynamıyor"

*Babaların altı katagoriden birine sokmaları istendiğinde,çocukların yüzde 30'u sert,i işaretlemiş.Çocuklarıyla yakından ilgilendiğinin göstergesi olarak.Bir diğer yüzde 30,zu ise,annelerin ev işlerine yardım eden babalarına"evcil"kategorisinde yer vermiş.

Yüzde 40'ının ciddi bir üzüntüsü mü var?Bu tip babalar,kapıdan yorgun giriyor,kendini bir koltuğa atıyor ve evde olan bitenle ilgilenmeye yanaşmıyor.

*Günümüz çocukları,sert ve güvenilir,ama aynı zamanda yumuşak ,teselli bulabilecekleri güçlü kollara sahip ve sınırlar,kurallar koyucu, kalın sesli bir baba arayışında.Ama her şeyden önce kendileriyle ilgilenen bir baba istiyorlar.Hem de her an her fırsatta...

Amerikan Aile Araştırma konseyinin son raporunda,ortalama bir babanın her gün çocuklarına ayırdığı vaktin sekiz dakikadan biraz az olduğu belirlendi .Hele bu ailede kadın da çalışıyorsa,bu değerli zaman dilimi yarıya iniyor.kısacası bu yaşananlardan alınacak çok ders var

YALAN SÖYLÜYOR

ÇOCUKLARIN BÜYÜK BİR ÇOĞUNLUĞU YALAN SÖYLER.

*Genellikle bu,yaşla ilgilidir.

Çok küçükken (2-3 yaşına doğru), çocuk gerçekleri saptırmaya başlar; altı sırılsıklamken altına yapmadığını söyler, tabağı hala dolu olduğu halde sizi, yemeğini bitirdiğine inandırmaya çalışır...Sebepleri nedir?Çocuk yetişkinin gerçekleri,işi kendine göre düzenlemek için saptırdığının farkına çok erken varır.Örnek mi?Kocanıza,onun önünde anlatıyorsunuz:"Bu akşam Rıfatların yemek teklifini reddettim,çünkü biliyorum onlarla paylaştığın hiçbir şey yok.Şu sıralar çok işinin olduğunu söyledim.Ama bir dahaki sefere başka bir şey bulmak gerekecek"... ya da telefon çalıyor, siz çocuk bakıcısına kimsenin evde olmadığını söylettiriyorsunuz.Ve bunun gibi niceleri...Çocuğunuzun kendisi de,ona yapılmamasını söylediğiniz şeylerin çok çabul farkına varıyor ama siz,onun önünde hiç çekinmeden yapıyorsunuz bütün bunları.(Kırmızı ışıkta geçmek,şişeden içmek,televizyon önünde atıştırmak)...İşte bu teori ve pratikteki büyük ayrılık,çocuğunuzun gerçekleri kendi işine göre ayarlamasına,çarpıtmasına sebep olabiliyor.

4-5 yaşına doğru çocuk kendine ait, ana babasınınkinden farklı düşüncelerinin olduğunun farkına varmaya başlar.Şimdiye kadar, ana babanın düşüncelerine körü körüne bağlıydı,hiçbir eleştirisi yoktu,masum olduğu yaşlardı bunlar.Şimdi ise yalan söylemek,uydurmak,onun kişiliğinin oluşmasına yardımcı olmak için zorunlu bir etap haline geliyor.Çocuğunuz size gerçek olmayan şeyler anlatarak, onun sizden farklı olduğunu, ondan beklediğiniz şeyleri her zaman söylemek zorunda olmayan başka bir kişilik olduğunu bilmeniz gerektiğini anlatmak istiyor.Bu yaşta sizi işletmek ve tahrik etmek için şaka yapmaya da başlar("Salonun bütün perdelerini parça parça kestim anne")...

*KİMİ ZAMAN YALANIN BAŞKA BEKLENMEDİK NEDENLERİ OLABİLİR.

Bazı çocuklar, ana babalarının çok önemli bir sorunda kendilerine gerçeği söylemediklerini hissettiklerinden yalan söylerler.(Örneğin boşanma hazırlıkları,bir yakının ölümü)...Çocuklar ya kötü sebepler yüzünden("anlaması için çok küçük","Çocuk hiçbir şey hissetmez", "Onun bilmesi gerekmez,üstelik böyle bir hakkı da yok") ya da bütünüyle yanlış sebepler yüzünden("Onu korumak gerekir") gerçeklerden uzak kalırlar.

Kimi çocuklar tam anlamıyla, birer küçük uydurukçulardır.Olur olmaz şeyler anlatır,kendilerinin de gerçekten inandığı bir yığın hikaye uydururlar.Bu, çoğunlukla özgüven eksikliği yaşadıkları ya da gerçekleri söylemeye engel olan bir suçluluk duygusunu bastıramadıkları içindir.Bu çocukların kendilerine güvenleri yoktur.Değişik hikayeler anlatarak dikkatleri zayıflıklarını kapatmak için üzerlerine çekmek isterler.Bu sonu gelmez bir yola dönüşebilir;Çocuk birbiri üstüne senaryolar kurar çünkü kendisine olan güveni yoktur.Sonra kendisini yalan söylediği için suçlu hisseder, güven eksikliğini maskelemek için yeni hikayeler uydurmaktan kendisini alamaz.Ve bu böyle sürüp gider.

NASIL TEPKİ VERMEK GEREKİR?

*Külodunu ıslatmış, ama çiş yapmadığına yemin ediyor.

Bu küçük bir yalan, sinirlenmeniz, onu cezalandırmanız, azarlamanız çok gereksiz.Ona şöyle dememelisiniz:"Olur olmaz şeyler anlatıyorsun, doğru değil bu...".Bu çok suçlayıcıdır.Onunla ilgili kesin bir yargıya varmak yerine, ilgilendiğiniz şeyi hemen bırakın, bakışlarını yakalayın ve hiç ayırmadan koca gözlerle ona bakarak ondan açıklama isteyin:" Acaba gerçekten doğru mu bu söylediklerin?Bana değil gibi geliyor".Böylece ona yalanını itiraf etmesi için bir şans vermiş olursunuz.Israr mı ediyor?Söyleyin ona(hala gözlerinin içine bakarak):"Dinle yavrum;belki de olayların bana söylediğin gibi olmuş olmasını isterdin,ama gerçekte bu böyle olmadı".

*Oğlum Arda'dan inciler....

(Oğlum Arda 2-2,5 yaşlarındayken malum bezden kurtarma operasyonlarına bende çoktan başlamıştım.Ve yukarıda yazdığım yalanlara benzer yalanlar işitmiştim.Örnek verecek olursam,bizim arda altına şşorlamış! ve annecim niçin bana haber vermedin?tuvalete gidip tuvalette yapardın dediğimde,(bu arada külodunun üzerinde mickey mouse resmi var)yarım yamalak konuşmasıyla " ama anneciğim ben dapmadım miki daptı" demiş ve o küçücük parmağıyla da miki yi işaret etmişti.)Alın işte size küçücük,miniminnacıcık bir yalan işte....

*Kardeşi gözyaşlarına boğulmuş,size ona vurmadığına dair yemin ediyor,oysa vururken siz gördünüz...

Ondan açıklama isteyin:"Doğruları mı söylüyorsun?" ama şunu da ekleyin: "Ben senin annenim, sana güveniyorum ve bunun böyle devam etmesini istiyorum,bana gerçeği söylemene ihtiyacım var",Böylece ona hatalarını anlamasını ve yalanını itiraf etmesi için bir şans vermiş olursunuz.

Yalan söylemekte ısrar mı ediyor?Ona: "Olayların senin anlattığın gibi gelişmesini istediğini anlıyorum, ama ben oradaydım ve olanları gördüm" deyin.Böylelikle ona, yalan söylediğini ve bunun yasak olduğunu anlatmış olursunuz.İşaret noktalarını oluşturmasına ve kendisine olan saygısını korumasına yardımcı olun.Yalan söylemesine izin verilen bir çocuk kendisine olan saygısını kaybeder.

Ona fazla ahlak dersi vermeyin, aksi halde kendisini çok suçlu hissedebilir, terk edilmişlik ve onu hatası ile başbaşa bıraktığınız duygusuna kapılabilir.Yalan söyleyen bir çocuk zaten kendisini hep küçük düşmüş hisseder, bir de sizin buna bir şey eklemeniz gereksiz olur.

Tam tersine, ona olan güveninizi kaybetmediğinizi, onunla ilişkinizi sürdürdüğünüzü anlamasını sağlayın.Ona:"Büyümene yardımcı olmam için benim sana, senin de bana olan güvenimizi korumamıza ihtiyacım var.İşte bu yüzden ben hep gerçekleri söylüyorum"deyin.

Olayları dramatikleştirmeyin.Çocuğun yalan söylemesi, onun gelecekte yoldan çıkmış bir yalancı olacağı anlamına gelmez.

SAYGISIZ

Çocuğunuz çok serbest davranıyor;size adınızla hitap ediyor,dilini çıkarıyor veya size "yavrum" , "canım" diye seslenerek çok içli dışlı oluyor.Siz ona pijamasını giymesini söylüyorsunuz, o size " tabii ki kraliçem", "emredersiniz komutanım" diye cevap veriyor.Öfkelenmek ve kahkahayla gülmek arasında tereddüt ediyorsunuz...

Bu normaldir.

Ana babasına karşı saygısız olmak çocuğun gelişiminde bir etaptır.Bir yandan kendini ifade etmek ister;muzipliklerini arttırır,küstahlaşır, ve sizi kışkırtır,diğer yandan ise,psikanalitik teorinin kriterlerine göre "oidipus" kompleksinin geliştiği bir dönemdedir (3 ve 6 yaş arası) ve size hayatının kadını gibi davranır (ya da babasına hayatının erkeği gibi).Sizi güldürmeye çalışarak samimiyet kurmaya çalışır.(dudaklardan öpmek,vs...)

Çocuğunuzun saygısızlığı sizi eğlendiriyor mu?

Siz bunun bir zeka işareti olduğunu mu düşünüyorsunuz?Belki de.Ama unutmayın ki ana baba rolünüzü yerine getirebilmek için, onun tahriklerine otorite ile cevap vermelisiniz.Çocuğunuz kişiliğini oluşturmakta,sınırları ve yasakları öğrenmektedir.Onunla uyumlu olmayı kendinize görev bilmelisiniz.Öyleyse, onun şakalarıyla eğlenmekten kaçının.Siz ne kadar çok gülerseniz onda , o derece otoritenizin olmadığı yönünde izlenim bırakırsınız.Böylece onu, bu şaklabanlıklara tekrar başlaması için cesaretlendirmiş olur, hatta daha büyük hakaretler etmeye doğru sürükleyebilirsiniz.

"ARKADAŞ ANA BABA" OLMA EĞİLİMİNİZ Mİ VAR?

"Arkadaş ana baba" olmak, çocuğunu kendisi ile aynı yaştaki bir arkadaşı gibi eşit saymak, yani onu bir yetişkin olarak görmektir.Bu da her çocuğun psikolojik gelişme dönemlerini bilmemek,tanımamak anlamına gelir.Çocuğunuzun kendi kimliğini rahatça bulabileceği, güvenebileceği, dayanabileceği ana baba statüsünü sürekli koruyan ciddi ve aklı başında ana babaya ihtiyacı vardır.O halde , şimdilik bunu çok daha kolay, çok daha rahat ve çok daha komik bulsanız bile kendinizi tutun ve bu tahriklere tepkisiz kalmayın.

TEPKİNİZ UYUMLU OLSUN

(Sizin için geçerli olduğu kadar eşiniz için de geçerli; kızınızla olduğu gibi erkek çocuğunuzla da...)

* SİZİNLE LAUBALİ BİR TONDA KONUŞUYOR VE SİZE ADINIZLA MI HİTAP EDİYOR?

Olayları olabildiğince ciddi yönünden alın.Gözlerinizi ondan ayırmadan:"Neler oluyor bu evde?Sen kendini ne sanıyorsun?Doğru mu duydum?"deyin.

Bunu yapmasına izin vermeyin.Daima ona bakarak, deyin ki: " Dinle yavrum.Benimle bu şekilde konuşman söz konusu bile olamaz.Bu sözleri bu tonla kabul etmem mümkün değil".Daha sonra olaya göre şunu ilave edin:"Ben senin annenim.Bana anne diyeceksin ve benimle başka bir tonda konuşacaksın.Ben senin sınıf arkadaşın değilim.Bana güvenebilir, inanabilirsin.Fakat benimle böyle konuşamazsın".

SİZE ŞÖYLE CEVAP VERİYOR:" PEKİ CANIM"...

Hemen düzeltin:"Peki canım anneciğim".Ona, gözlerinize bakmasını söyleyin,elini ya da kolunu yumuşakça ama kararlı bir şekilde tutun.Ona iyi niyetle, yumuşakça ve açık açık karşılık verin:" Dinle yavrum, bana bu şekilde hitap etmene izin vermiyorum.Ben senin ne sevgilin nede sınıf arkadaşınım.Ben babanın karısıyım.Sen benim hiçbir zaman aşığım olamazsın.Hayatta bu böyledir.

ISRAR MI EDİYOR?

Eşinizden müdahale etmesini isteyin.Karısına, sadece çocuklarının annesine değil,bu şekilde hitap edilmesini kabul etmediğini anlatmak ona düşer.O demeli ki: " O benim karım, senin annen ve ona bu şekilde hitap etmen söz konusu değil.Bu kabul edilemez.Bunu sana her zaman yasaklayacağım".Eğer kızınız babasına saygısızca davranıyorsa, eşinize yardım etmek de size düşer.

O BUNU ÇOK KOMİK BULUYOR, SİZİ TAHRİK ETMEYE DEVAM EDİYOR.

Yeteri kadar katı olmamışsınız o halde.Ona sakince,ama ciddi olarak yasakları tekrar hatırlatın.Kızgınlığınızın derecesine ve çocuğunuzun yaşına göre bir ceza verin.

COCUGUNUZUN ISIRMA HUYU VARSA...

SÜREKLİ ISIRIYOR Bahçede diğer çocuklarla evde de sizinle, iyi bir biftekle, elleri, kolları ya da yanakları karıştırmak gibi kötü bir alışkanlığı var. NEDEN ISIRIYOR? Bir yaşın altında ve henüz konuşamıyor.Isırmak bir oyun şekli onun için.Elinizi ya da başka bir çocuğunkini, plastik topu ağzına götürüyor. 18 ile 24 aylık arasında...İki olasılık: -"Hayır" evresine giriyor:Yetişkinlere, dolayısıyla ana babasına karşı çıkarak kendini gösterdiği evre.Isırmak kendini ifade etmenin, fakat aynı şekilde cezayı gerektiren bir davranışta bulunmanın bir yolu olmaya başlıyor. -Belki de yetişkinlerin sarılıp öpüşmelerini yamyamlıkla karıştırıyor.Siz de ona pamuk tenli yanaklarını "yiyeceğinizi","koparacağınızı" söylemeyi bırakmıyorsunuz.Gerçeği daha fazla uzakta aramayın;yamyamlığı, kana susamışlığı anımsatan bu sözler çocukta bir tahrik duygusu yaratır. NASIL TEPKİ VERMELİ? -KAÇINILMASI ZORUNLU OLANLAR: Daha önceleri yapıldığı gibi ısırmaya karşılık vermek, çocuğunuzla kendinizi aynı seviyede görmek, otoritenizi kaybetmeniz ve ona güven vermemeniz demektir.Öte yandan çocuğu ısırma sırası size geldiğinde ona, sizin ondan daha güçlü olduğunuzu ve dişlerinizle onun sizin canınızı acıtmasından daha fazla canını acıtabileceğinizi göstermek için bir güç yarışına girmiş olursunuz ki bu da sadizmin bir göstergesidir.Kuşkusuz, çocuğunuz bir daha tekrar yapmaz bunu ama sizin düşünmediğiniz ve daha sonra büyük bir olasılıkla, elverişli bir anda tekrar ortaya çıkacak bir öç alma duygusu ve düşmanlık taşımasına neden olabilir. Ona bunu niçin yaptığını sormaktan kaçının.Bunu zaten kendisi de bilmiyordur ya da biliyor ama açıklamıyordur. YAPMAYA ÇALIŞMANIZ GEREKENLER. Bunu yapmasına izin vermeyin: *Eğer sizi ısırıyorsa,onu birkaç dakikalığına odasına gönderin ve odadan dışarı çıkmasını yasaklayın ve aynı zamanda açıklayın:"Dişlerin beni ısırdı.Bu söz konusu bile olamaz çünkü çok acıtıyor".Onun kişiliğinden bahsetmektense,dişlerinden söz etmekte,kendisi ile bu kötü davranışı arasına biraz mesafe koymakta yarar.Ve bu şekilde kendisini daha az suçlu hisseder. *Eğer parkta başka bir çocuğu ısırıyorsa, aynı yasakları tekrarlayın ama özür dilemesine de yardımcı olun.Ona:"Şimdi Semih'in yanına özür dilemeye gideceğiz" deyin. Daha sonra, ona güven veren sözler bulun, ona deyin ki: "Şu sıralar bana açıklayamadığın ve senin için zor olan bazı şeyler olduğunu anlıyorum.Ama bütün bunları seninle konuşacağız". Sizinle daha iyi bir iletişim kurup konuşabilmesi için onu, birlikte oynayabileceğiniz bir oyunla oyalayarak, fikirlerini biraz dağıtmasını sağlayın. 3-4 yaşından büyük ve işler hala yolunda gitmiyor mu?Isırmak belki de onun özel iletişim tarzına dönüşüyor.Bu, başkaları ile olan ilişkilerine zarar verme riski taşıyan, çok derin bir rahatsızlık anlamına gelir.Böylesi bir durumda, çocuk psikoloğunu görmenin faydası olur?

SIDDETIN COCUKLAR UZERINDEKI ETKISI

ŞİDDETİN ÇOCUKLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

Şiddet gelişen teknolojiyle birlikte insanların yaşamlarında daha fazla yer almakta ve çocuklar kendi yaşantılarında olmasa da şiddete daha fazla tanık olmaktadırlar. Günümüz koşullarında anne babaların çocuklarını şiddetten tamamıyla korumaları imkansız hale gelmiştir.

Şiddet, çocukların yaşamlarında değişik koşullarda ve farklı derecelerde ortaya çıkabilir. Şiddetin çocuklara olan etkisi düşünüldüğünde çocuklar üzerinde en fazla etkiyi aile içi şiddetin yarattığı bilinmektedir.

Aile İçi Şiddet

Aile üyeleri arasında yaşanan fiziksel, cinsel ve psikolojik istismar ve evdeki eşya ve hayvanlara gösterilen şiddet aile içi şiddet olarak adlandırılır. Şiddet yaşanan bir ortamda çocukların gelişimsel ve duygusal ihtiyaçları yeterince karşılanamaz çünkü şiddet gören veya şiddet uygulayan kişiler çocuklara uygun bakımı veremeyecek durumda olurlar. Şiddetle içiçe yaşayan ebeveynler çocuklarına kendi çaresizlik ve umutsuzluk duygularını geçirirler ve çocuklarına güven hislerini veremezler.

Aile içi şiddetin çocuklar üzerinde birçok etkisi olur. Küçük yaşlardaki çocuklar yaşananlara anlam vermekte zorlanırlar ve kendilerinin bir hata yaptığına inanmaya başlarlar. Bu da suçluluk hissetmelerine sebep olur. Sözel olarak duygularını ifade etmekte zorlandıkları için davranışsal bazı tepkiler vermeye başlarlar.

Şiddete maruz kalmış ya da tanık olmuş çocuklar aşağıdaki belirtilerden bir veya daha fazlasını gösterebilirler :

· Aşırı bir endişe hali, korku, sık irkilme,

· Karın ağrısı, mide bulantısı, baş ağrısı gibi psikosomatik belirtiler,

· Alt ıslatma,

· Dil gelişiminde gerileme,

· Çevreye karşı ilgisizlik,

· Uyumakta zorluk, kabus görme,

· Sık ve uzun süreli ağlama,

· Yeme problemleri,

· Konsantrasyonda zorluk,

· Sinirlilik, öfke nöbetleri, agresif davranışlar,

· Dürtüsel davranışlar,

· Özgüven azalması,

· Temel güven duygusunun sarsılması,

· Yaşından küçük davranışlar,

· Arkadaş ilişkilerinde sorunlar,

· İntihar eğilimleri,

· Okulda başarısızlık.

Çocuklar ilişki kurma biçimlerini ailelerden öğrenirler. Şiddet yaşanan ailelerde çocuklar şiddet kullanarak ilişki kuran aile üyelerini gözlemledikleri için dışarıda ilişki kurma biçimleri de bu şekilde olur. Bazı çocuklar agresif, yıkıcı, kaba ve uygunsuz davranışlar sergileyebilirler. Kendilerini ifade etmekte zorlanırlar ve problem çözme becerileri yoktur. İstediklerini arkadaşlarını tehdit ederek almaya çalışır veya şiddet kullanarak insanların ilgisini çekmeye çalışır. Özellikle ergenlik döneminde başkalarına ve kendine zarar verme, alkol ve ilaç kullanımı gibi sıkıntılar ortaya çıkabilir. Bazı çocuklar ise saldırgan davranışların aksine içe kapanır, üzüntü, korku ve endişe gibi belirtiler gösterebilir. İleriki yıllarda da şiddet konusunda hassas, endişeli ve depresif bir ruh haline sahip olabilirler.

Şiddet yaşanan ailelerde ebeveynler şiddetin çocuklar üzerindeki etkilerini farkedip, şiddeti durdurmak ve çocukları korumak için adımlar atmalılar.

• Çocukları şiddetten korumanın tek yolu şiddeti durdurmaktır.

• Şiddeti durdurmak mümkün değilse, çocuğu şiddetten uzaklaştırmak gerekir.

• Ailenin tüm üyeleri psikolojik olarak yardım almalıdır.

• Aile üyeleri kendi aralarında yaşanan şiddeti konuşmalıdırlar.

• Şiddete maruz kalmış ya da tanık olmuş çocuk bu konuda konuşmak isterse, ona duygu ve düşüncelerini ifade edebilmesi için olanak sağlamak gerekir. Dinlerken yargılamadan, anlayışla dinlemek çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlayacak ve ileride yardım almasını kolaylaştıracaktır.

• Sözel olarak kendini ifade etmekte zorlanan çocuklar duygu ve düşünceleri hakkında yazmaları ve resim yapmaları için teşvik edilmelidir.

Medyada Yer Alan Şiddet

Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle artık evlerinde şiddete maruz kalmayan veya tanık olmayan çocuklar da medya yolu ile şiddete tanık olmaktadırlar. Amerika'da yapılan araştırmalarda medya yolu ile şiddete tanık olan çocuklarda saldırgan davranışların arttığı bulunmuştur. Buna ek olarak çocukların şiddete karşı duyarsızlaştığı ve genel endişe ve korku düzeylerinin arttığı gözlemlenmiştir.

Televizyonlarda yer alan haber programları, filmler, diziler ve çizgi filmlere bakıldığında çoğunun şiddet içerdiğini görüyoruz. Çocukların ve gençlerin şiddeti taklit etmesini azaltmak amacıyla bu tür programlarda ana fikir şiddetin onay görmemesi ve cezalandırılması olmalıdır. Fakat programlara bakıldığında şiddetin doğurduğu sonuçların üzerinde durulmadığı, buna bağlı olarak da izleyenlerin yaşanan acılara karşı duyarsızlaştığı görülmektedir. Çocuklar da bu duyarsızlaşma sonucu şiddete maruz kalan kişilerle değil, şiddeti uygulayanla özdeşleşmeye başlamaktadır. Bunun sonucu olarak da kendi hayatlarında problemleri çözme ve onlarla başetme yolu olarak şiddeti kullanmaktadırlar.

Medyada yer alan şiddetin, ilgili kurumlarca kontrol edilmesi ve engellenmesi gerekirken ailelerin de çocuklarının üzerindeki medya etkisini sınırlamaları gerekmektedir.

Bunun için:

Çocuğunuzun hangi programları izlediğinden haberiniz olsun.

Televizyonu çocuğunuzu oyalamak için kullanmayın.

Televizyonu izlemek istediği belli bir program olduğu zaman açmasını öğretmeye çalışın.

Çocuklarınızın izlediği programları siz de izleyin.

Programı izlerken çocuğunuzla program hakkında konuşun, yaşananları anlamlandırın.

Çocuğunuz seyrettiği şiddet içeren rahatsız edici bir programdan sonra bunu kendi hayatı ile ilişkilendirebilir. Bazen kendi güvenliğinden endişe duyabilir. Bu gibi durumlarda ona güvende olduğuna dair güvence verin. Çocuklar böyle zamanlarda “Bunlar sana olmaz çünkü ...” gibi kendilerini güvende hissettirecek sözler duymak isterler.

· Çocukların tanık oldukları şiddet yerine benzer durumlar için alternatif davranışlar öğrenmelerine yardımcı olun. Bunun için çocuğunuzun kendi deneyimlerini kullanabilirsiniz. Örneğin “İnsanların problemlerini birbirlerini inciterek çözmeleri beni kızdırıyor. Hatırlıyor musun, sıra arkadaşına ......için çok kızmıştın? Sen onu incitmedin. Onunla ..... hakkında konuşmuştun.” gibi bir yardımda bulunabilirsiniz.

· Çocuğunuzun televizyon seyretmesini günde 1-2 saatle sınırlayın.

· Çocuğunuza örnek olun ve kendi televizyon zamanınızı da sınırlayın.

· http://www.dokudanismanlik.com/

Gülbin ÖZTÜRK TÜTER

Uzman Klinik Psikolog

COCUGUNUZA DUYGULARI OGRETIN

3-6 Yaş Dönemi
Bebeğiniz artık kocaman oldu! Üç – altı yaş dönemi arasında, onu büyütürken gerek fiziksel gerekse psikolojik olarak dikkat etmeniz gereken noktaları öğrenmek istiyorsanız bu bölümümüzü okumanızda sonsuz fayda var.

Çocuğunuza Duyguları Öğretin!

Sosyal yaşamın en önemli noktası etrafımızda bizden başka insanların bulunması ve onlarla iletişim içinde olmamız. Peki onlarla iletişimde bulunmamızı kolaylaştıran en önemli etken nedir? Elbette ki onların duygularını, hislerini ve ihtiyaçlarını anlayabilme yetimiz yani empati kurabilme becerimiz!

Bebeklerde de ilk dört aydan sonra kendini gösteren bu beceri insanların sosyalleşmesini ve kolayca iletişime geçmelerini sağlamaktadır. Bebeklerde bu durumun en somut halini gözlemlesek de empati becerisi çocuklar büyüdükçe daha soyut bir biçime gelir. Örneğin, bebeklere gülümsediğinizde onlar sizin gülümsediğiniz anlar ve size karşılık verir; bu, empati kurmanın en ilkel ve basit halidir. Çocuklar büyüdükçe daha soyut biçimlerde empati yeteneklerini bizlere gösterirler. Mesela 3 yaşındaki bir çocuğun önünde ağlar ya da üzülürseniz size en sevdiği oyuncağını ya da battaniyesini size getirebilir, çünkü kendisi üzüldüğü zamanlarda o oyuncağı ya da o battaniyesi ile teselli buluyordur, sizin de onlarla teselli bulabileceğinize inanıyordur. Size oyuncağını getirmesi, sizin duygunuzu anlamış ve hissettiklerinizi empati yoluyla çözümlemeye çalışmış olduğunun en açık örneğidir.

Çocuğunuzun sosyal yaşama yaşıtlarına göre daha kolay adapte olmasını sağlamak istiyorsanız bunun için çocuğunuza insanların hissettikleri hakkında daha duyarlı olmayı öğretmeniz gerekmektedir. Çocuklara insanların hissettikleri hakkında bilgi vermenin en iyi yolu onlara farklı duyguları ve ifadeleri fark etmeleri için olanaklar sağlamaktır.

Neler Yapabilirsiniz?

• Duygu kartları oluşturun. Özellikle anaokulu eğitimcilerinin kullandığı bir metod olan duygu kartları çocukların çeşitli duyguları fark etmelerinde çok önemli bir role sahiptir. Yazının sonunda örneklerini gördüğünüz şekilde hazırladığınız duygu kartlarını çocuğunuza göstererek farklı duyguları öğrenmesini sağlayabilirsiniz. Ayrıca çocuğunuzu gösterdiğiniz kartları taklit etmesi konusunda teşvik edebilir ve onun farklı ifadeleri deneyimlemesini sağlayabilirsiniz.

• Televizyon seyrederken karakterlerin ifadelerini çocuğunuzla tartışın. Hangi karakterin hangi duyguyu yaşadığını konuşun ve çocuğunuzla beraber neden-sonuç ilişkileri kurarak bu duygunun kaynağını sebebini) bulmaya çalışın.

• Çocuğunuza kitap okurken hikayedeki kahramanların duygularını anlamaya çalışın. Çocuğunuzla beraber bu duyguları ve ifadeleri inceleyin-tartışın.

Bu aktivitenin çocuğunuza kazandırdıkları!!!

• Çocuğunuz duygularından bahsederken hem çok daha bilinçli hem de çok daha rahat olabilecektir.

• Dil gelişimi güçlenecek, ifade yeteneği gelişecektir.

•Diğer insanlarla çok daha kolay iletişim kurabilecek, onları çok daha kısa zamanda anlayabilecektir

COCUKLARIN EN COK SORU SORDUGU KAVRAMLAR VE TEMALAR

Çocukların hakkında en çok soru sorduğu kavramlar ve temalar nelerdir ? Çocuğun yaşının, soyut kavramları algılama tarzında rolü var mı ?

Çocuğun hangi kavramlar hakkında sorular soracağı, çevresinde hangi kavramları duyduğuna ve karşı karşıya kaldığı olaylara göre farklılık gösterir. Yaşanan bir kaybın ardından çocuğun ölümü merak etmesi ve sorgulaması ya da dinsel bir törende duyduğu Tanrı kavramını anlamlandırmaya çalışması doğaldır. Gelişim aşamalarına paralel olarak, çocukların ilk sorguldıkları şey cinsiyet farklılıklarıdır. Çocuklarda cinsiyet farklılıklarıyla, yani kız ve erkek çocukların vücutlarındaki farklılıklarla ilgili soruları 2. yaşta belirginleşirken; doğum ve cinsellikle ilgili soruları 3. ve 4. yaşlarda başlar. Bu yaşlarda çocuklar,"ben nereden geldim?","nasıl doğdum?"

gibi soruların cevaplarını bulmaya çalışırlar. 7-8 yaşına kadar çocuk, cinsel ilişki konusunda ayrıntıları anlamaya hazır değildir. 7-8 yaşından itibaren ise, mümkün olduğunca basit ve somut ifadelerle,"babanın vücudundaki küçük bir tohumun,annenin içindeki minik bir yumurtayla birleşerek bir bebeğin gelişimini başlattığı"anlatılabilir. Bu konuda dikkat edilmesi gereken nokta; çocuğun oluşum yolunun ya da doğumunun idrar ve dışkı yolundan olmadığının ve sindirim sisteminden bağımsız olduğunun net bir biçimde iletilebilmesidir; bu konudaki yanlış anlaşılmalar, çocuklarda iğrenme, kaygı veya korku yaratabilir.

Çocukların merak ettiği ve keşfetmeye çalıştığı bir diğer kavram da Tanrı kavramıdır.Çocuklar genellikle 4 yaşından itibaren Tanrı hakkında fikir yürütmeye başlar.4-7 yaşlar arasındaki çocukların Tanrı imgelemi, kendi gelişim aşamalarına ve zihinsel kapasitelerine uygun olarak somutlaştırma ve insanlaştırma şeklindedir;yani tanrıyı, "gökyüzünde oturan yaşlı ve sakallı bir dede" olarak hayallerinde canlandırırlar.7-10 yaş arasındaki çocuklar ise,Tanrı'nın hala "gökte oturduğunu" düşünmekle birlikte yavaş yavaş ona insanüstü bazı özellikler ve bir yücelik de atfetmeye başlar.10-12 yaşlarından sonra da çocuklar gelişim süreçlerine paralel olarak daha soyut ve kompleks bir yaklaşım kazanırlar ve Tanrı'yı her an her yerde var olan soyut bir kavram olarak algılamaya başlarlar.

Tanrı inancını veya dinsel kavramları çocuğa aktarmak ya da aktarmamak anne ve babanın özel ve subjektif tercihine bağlıdır;bu bizim uzmanlık sınırlarımız içine giren bir konu olamaz.Ancak belki şu noktayı vurgulamak önemli olabilir;eğer çocuğa Tanrı kavramını öğretilmek tercih edilirse; Tanrı'yı; kızan, yargılayan veya cezalandıran bir varlık olarak değil; koruyan, destekleyen, hoşgören, seven ve ödüllendiren bir varlık olarak aktarabilmek önemlidir. Olumlu bir çerçevede tanımlanmış Tanrı kavramı ya da dinsel inanç; çocuğa güven, güç ve destek verebilecek nitelikte olabilir; aynı zamanda da ahlak, erdem, sevgi ve saygı gibi belirli sosyal değer ve normları kazanmasında yardımcı olabilir.

Anne babalar kaç yaşından sonra çocuklara bu tür kavram ve temaları öğretmeli ? Burada izlenecek yol ne olmalı ?

Çocuklarla sözel iletişim kurulabildiği andan itibaren, yönelttikleri ilk sorularla birlikte bu kavram ve temalar hakkında konuşulmaya başlanabilir. Çocukların sorduğu sorulara yapılan açıklamalarda somut, net ve mümkün olduğunca az sözcükle oluşturulan ifadeler kullanılmalıdır. Yapılan açıklamalar ve verilen cevaplar; çocuğun yaşına, buna bağlı zihinsel, düşünsel ve duygusal gelişimine ve sosyokültürel altyapısına uygun olarak yapılandırılmalıdır.

Soruları cevapsız bırakmak, çocuğu belirsizlikle baş başa bırakmak anlamına gelir; bu da korku, kaygı, suçluluk, utanç ve tedirginlik duygularına neden olur. Çocuklar sorularına cevap aldıklarında rahatlar ve güvende hissederler; aynı zamanda da, soru sormak, sorgulamak ve bu yolla hayatı ve dünyayı keşfetmek yolunda cesaret ve destek bulurlar.

Ölümü nasıl anlatmalı ? Çocuk ölümü yadsırsa nasıl davranmalı?

Çocuk için, ölüm kavramı genellikle bir yakınının kaybı ile gündeme gelir; ölüm ve yokoluş tıpkı doğum ve varoluş gibi çocuğun ilk sorguladığı ve anlamlandırmaya çalıştığı kavramlar arasında yer alır.

3-4 yaşlarına kadar, çocuklar ölümü uzun bir uyku olarak algılarlar ve ölenlerin tekrar uyanacağını ve hayata devam edeceğini düşünürler. Bu, oyunlarında da çok net gözlenebilen bir özelliktir; oyun içinde bir kahramanın öldüğünü söyledikten birkaç dakika sonra onu yeniden oyuna dahil ederek devam ederler. Ancak 5-6 yaşlarından itibaren ölümün geri dönüşü olmayan bir kayıp olduğunu kabullenmeye başlarlar. Bu yaş grubundaki çocuklara ölüm, doğadaki örneklerden yararlanarak, bitki ve hayvanların yaşam döngülerinden yola çıkarak açıklanabilir. Daha büyük yaşlarda ise açıklamalar daha farklı ve detaylı olabilir.

Ölüm; çocukla sözel iletişim kurulabilen zamanlardan itibaren saklanmamalı; gerçek, yaşına uygun bir açıklamayla çocukla paylaşılmalıdır. Bir kayıp ve ölüm karşısında çocuk, cevapsız sorularla ve belirsizliklerle karşı karşıya bırakılmamalıdır. Ölümün ardından gelen yas süreci oldukça karmaşık bir süreçtir. Çocuk; ölen kişiye, kendine ve geride kalan diğerlerine karşı kızgınlık, öfke, saldırganlık ya da suçluluk duygularını yönlendirebilir. Terkedilmişlik, yalnızlık ve buna bağlı korku ve kaygı hisleri yoğunlaşabilir; çocuk diğer yakınlarını ve sevdiklerini de kaybetme korkusu yaşamaya başlayabilir. Çocuk için baş etmesi zor ve karmaşık olan bu duygular, bir süre belirgin uyum bozukluklarına ve davranış problemlerine neden olabilir. Ancak unutulmamalıdır ki her çocuğun algısı ve buna bağlı tepkisi farklı olabilir; önemli olan her çocuğun subjektif algısını, yorumunu ve deneyimini tanımlayabilmektir. Klinik çalışmalarımızda, çocuğun duygularını, algı ve yorumlarını, yaptığı resimlerden, oyunlarda canlandırdığı karakterlerden ve yarattığı hikayelerden yararlanarak tanımlar; ve yine bu sembolik yollarla çocuğun belirli duygu, düşünce ve davranışlarını yeniden yapılandırmaya çalışırız.

Ölümün ardından evdeki matem ortamı uzun süre sürdürülmemeli ve yaşanan kayıp nedeniyle çocuğa karşı aşırı koruyucu bir yaklaşım benimsenmemelidir. Günlük rutin hayat ve eski ilişkiler mümkün olduğunca aynı çizgide korunmalı; aile içindeki destek sistemleri harakete geçirilerek çocuğun boş ya da yalnız geçireceği zamanlar değerlendirilmeye ve paylaşılmaya çalışılmalıdır. Konuyu kapamak ya da ölen kişi hakkında konuşmaktan kaçınmak yerine; çocuk duygu ve düşüncelerini ifade etme konusunda cesaretlendirilmeli ve desteklenmelidir. Ölen kişiyle yaşanan olumlu anılar ve özellikler vurgulamaya çalışılmalıdır.

Çocuğu cenazeye götürmeli mi ?

Bu noktada çocuğun yaşı önemli bir değişkendir. 5-6 yaşlarından önce çocuklar için ölüm ve cenaze kavramları realiteyi yansıtır ölçüde net olamayacağı için, cenazeye katılmaları çok anlamlı değildir. 6-7 yaşından itibaren, ölüm kavramının biraz daha netleşmesi ve anlam bulması ile birlikte çocuklar cenazeye götürülebilir. Ancak burda en önemli olan unsur; çocuklara, olacakları net bir biçimde önceden anlatmaktır. Adım adım neyle karşılaşacaklarını anlatmakla ve yaşayacakları şeylere hazırlamakla, çocukların olası yorumlarına belli sınırlar getirilmiş olur. Anne babalar bu konuda zorlandıklarında zaman zaman profesyonel bir yardıma başvurabilirler. Böyle bir terapötik destek sürecinde, oyun terapisi aracılığıyla çocuğun duygularını güvenli bir biçimde dışa vurmasına yardımcı olurken bir yandan da çocuğu yaşayacağı sürece ve bu sürecin getireceklerine hazırlarız. Bu da çocukların daha güvenli ve rahat hissetmelerine; ve ölümün ardından gelen korku, kaygı, öfke, üzüntü ve yalnızlık gibi karmaşık duygularla baş etmelerine yardımcı olabilir.

Uzman Klinik Psikolog

Serap ALTEKİN

http://www.dokudanismanlik.com